Metodyka badań

Punkty pomiarowe

Monitoring chemizmu gleb ornych Polski wykorzystuje sieć 216 punktów pomiarowo-kontrolnych zlokalizowanych na gruntach ornych całego kraju. Reprezentują one użytki rolnicze o różnym stopniu intensyfikacji produkcji rolnej znajdujące się w obszarach oddziaływania rolniczej i pozarolniczej działalności człowieka. Punkty monitoringowe odzwierciedlają zróżnicowanie warunków glebowych kraju pod względem typów i tekstury gleb.

Punkty pomiarowo-kontrolne posiadają stałe współrzędne geograficzne, w formacie cyfrowym, co zapewnia precyzyjne pobieranie próbek glebowych w kolejnych edycjach monitoringu, a ponadto pełną dokumentację opisowa i fotograficzną.

Ilość i rozmieszczenie punktów badawczych na terenie kraju nie uległy zasadniczym zmianom od 1995 r. Szczegółowe dane dotyczące ich lokalizacji w układzie województw przedstawia Tabela 1, natomiast przestrzenne rozmieszczenie Mapa 1.

Ze względu na zmiany sposobu użytkowania terenu lub brak dostępu do punktów, w 2015 r. w przypadkach 13 punktów (nr 31, 71, 97, 153, 189, 279, 283, 285, 297, 303, 359, 361, 405) zaistniała konieczność nieznacznej zmiany miejsca ich lokalizacji w stosunku do położenia w poprzednich cyklach monitoringowych.

Metodyka pobierania próbek i badania laboratoryjne

Próbki do analiz laboratoryjnych były pobierane z głębokości 0-20 cm i powierzchni ok. 100 m2, a następnie mieszane w celu uzyskania próbki średniej. Każda próbka posiadała odpowiednią dokumentację terenową.

W materiale glebowym oznaczono kilkadziesiąt parametrów, w tym:

  1. skład granulometryczny – metodą Casagrande´a w modyfikacji Prószyńskiego
  2. węgiel organiczny i próchnicę - zmodyfikowaną metodą Tiurina
  3. węglany – metodą Scheiblera
  4. odczyn; pH w 1MKCl i pH w wodzie metodą potencjometryczną
  5. kwasowość hydrolityczną "Hh" – metodą Kappena
  6. kwasowość wymienną "Kw" – metodą Daikuhary
  7. glin wymienny – metodą Sokołowa
  8. fosfor przyswajalny – metodą Egnera-Riehma
  9. potas przyswajalny – metodą Egnera-Riehma
  10. magnez przyswajalny – metodą Schachtschabela
  11. azot amonowy i azotanowy
  12. siarkę przyswajalną – metodą Ensmingera
  13. azot ogólny – metodą Kjeldahla
  14. stosunek C/N
  15. radioaktywność
  16. przewodnictwo elektryczne właściwe
  17. zasolenie
  18. kationy wymienne o charakterze zasadowym
  19. suma zawartości kationów o charakterze zasadowym ("S")
  20. pojemność sorpcyjna gleby ("T") - suma wartości "S" i "Hh"
  21. wysycenie kompleksu sorpcyjnego kationami zasadowymi ("V")
  22. całkowita zawartość fosforu.
  23. całkowita zawartość siarki.
  24. całkowita zawartość sodu, potasu, magnezu, wapnia, żelaza, manganu, glinu, miedzi, niklu, chromu, cynku, wanadu, kadmu, kobaltu, ołowiu, baru, berylu, lantanu, litu, arsenu, rtęci
  25. zawartość sumy oraz pojedynczych związków z grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych "WWA" - naftalen, fluoren, fenantren, antracen, fluoranten, piren, benzo(a)antracen, chryzen, benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(a)fluoranten, benzo(a)piren, indeno(1,2,3-cd)piren, dibenzo(a,h)antracen, benzo(ghi)perylen
  26. zawartość pestycydów niechlorowych (atrazyna, carbofuran, carbaryl, maneb) i chloroorganicznych (DDT/DDE/DDD, Aldryna, Dieldryna, Endryna, α-HCH, β-HCH, g-HCH)
WojewództwoLiczba próbek
dolnośląskie20
kujawsko-pomorskie13
lubelskie20
lubuskie11
łódzkie16
małopolskie17
mazowieckie20
opolskie6
podkarpackie14
podlaskie6
pomorskie9
śląskie18
świętokrzyskie9
warmińsko-mazurskie11
wielkopolskie17
zachodniopomorskie9
Tabela 1) Liczba punktów pomiarowych w województwach
Mapa. 1) Ogólna lokalizacja punktów monitoringu (patrz Wyniki szczegółowe)