Podsumowanie wyników badań

Odczyn i węglany

Odczyn jest czynnikiem decydującym o wielu biologicznych i fizykochemicznych procesach zachodzących w glebach. Kształtowanie wartości odczynu związane jest głównie z ich składem mineralogicznym (kwaśnym bądź zasadowym charakterem skał macierzystych), przemianami i zawartością materii organicznej oraz warunkami klimatycznymi decydującymi o wymyciu składników zasadowych. Innym naturalnym czynnikiem wpływającym na odczyn gleb jest typ zbiorowiska roślinnego – np. w lasach iglastych na silnie przemywanych glebach lekkich typowy jest kwaśny odczyn. Najbardziej znaczące przyczyny antropogeniczne to stosowanie nawozów azotowych oraz emisja kwasotwórczych zanieczyszczeń powietrza.

Jako przedział optymalny dla procesów biologicznych, związanych z metabolizmem większości gatunków roślin i mikroorganizmów glebowych przyjmuje się wartości pH od 5,5 do 7,2, mierzone w 1M KCl. Przy wartościach pH poniżej 4,5 w roztworze glebowym pojawiają się rozpuszczalne formy glinu, uszkadzające włośniki korzeni upośledzające pobieranie wody i składników. W warunkach zbyt niskiego pH zmniejsza się pobranie składników nawozowych przez rośliny, które w wyniku wymywania przedostają się do wód gruntowych (azot) lub uwsteczniają (fosfor). Odczyn gleby ma podstawowe znaczenie dla procesów uruchamiania lub immobilizacji pierwiastków śladowych w glebach zanieczyszczonych - mobilność potencjalnie toksycznych metali, takich jak np. kadm, ołów, zmniejsza się wraz ze wzrostem pH gleby w zakresie spotykanym w glebach.

Średnia wartość pH mierzonego w roztworze KCl wynosiła w 2015 roku 5,08, przy wartości mediany 5,38. Zarówno średnia wartość jak i mediana obniżyły się znacząco w porównaniu z wartościami mierzonymi podczas wszystkich poprzednich edycji programu

Udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych w grupie badanych profili jest bardzo duży i przekracza obecnie 60% wszystkich profili. Fakt ten wynika z przyczyn naturalnych (głównie skład mineralogiczny skały macierzystej) oraz wieloletnich zaniedbań w zakresie wapnowania gleb.

W glebach o odczynie zasadowym węglan wapnia decyduje o zdolnościach buforowych gleby względem zmian odczynu. Co istotne odczyn alkaliczny, wynikający z obecności węglanów ogranicza mobilność pierwiastków śladowych w glebach zanieczyszczonych. Węglan wapnia działa na glebę strukturotwórczo oraz sprzyja tworzeniu się trwałych substancji organicznych i akumulacji próchnicy. W 2015 r. 38 próbek glebowych zawierało węglany na poziomie możliwym do oznaczenia, a w 12 punktach wykazano zawartość węglanów przekraczającą 1%, co oznacza spadek liczby takich profili w porównaniu z poprzednimi latami i jest spójne z zaobserwowanym przejściem części gleb lekko kwaśnych do grupy gleb kwaśnych.


Odczyn i węglany Jednostka Wartość Rok
19952000200520102015
Odczyn "pH " w zawiesinie H2O pH minimum 4,7 4,8 4,3 4,8 3,7
maximum 7,7 8,2 8,0 8,4 7,8
średnia 6,3 6,5 6,3 6,5 5,9
mediana 6,4 6,6 6,4 6,4 5,9
Odczyn "pH " w zawiesinie KCl pH minimum 3,6 3,7 3,5 3,7 3,1
maximum 7,2 7,3 7,5 8,0 7,4
średnia 5,3 5,4 5,3 5,5 5,1
mediana 5,4 5,4 5,4 5,4 5,0
Węglany (CaCO3) % minimum 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0
maximum 57,94 60,97 60,09 59,87 61,86
średnia 0,43 0,44 0,46 0,51 0,46
mediana 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0