Informacja dotycząca występowania
nadzwyczajnych zagrożeń środowiska w IV kwartale 1997 r.
Warszawa, styczeń 1998 r.
W IV kw. 1997 r. Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska otrzymała informacje o 64 zdarzeniach mogących spowodować nadzwyczajne zagrożenie środowiska. Na rys. 1 przedstawione zostały ilości zdarzeń w poszczególnych kwartałach lat 1993-1997.
Średnia kwartalna ilość zdarzeń w latach 1993-97 wyniosła 54 zdarzenia. Ilość zdarzeń w IV kwartale 1997 r. w znacznym stopniu przewyższa tą wartość (o 11 zdarzeń, co stanowi wartość o 21 % wyższą niż wartość średnia). Jednak jak wynika z rysunku nr 1 ilość zdarzeń w III kw. 1994 r. (90) znacznie przewyższa ilość zdarzeń w poszczególnych kwartałach tego okresu. W II kw. 1994 r. zarejestrowano 73 zdarzenia, co jest liczbą zdarzeń o 17 mniejszą niż miała miejsce w III kwartale tego roku, niemniej jednak i tak w znacznym stopniu przewyższa ilość zdarzeń w pozostałych kwartałach okresu 1993-97. Odrzucając te wartości, jako znacznie odbiegające od ilości zdarzeń w pozostałych kwartałach tego okresu, średnia kwartalna ilość zdarzeń za lata 1993-97 wynosi 51, a średnia miesięczna ilość zdarzeń wynosi 17. Ilość zdarzeń w IV kwartale 1997 r. jest o 13 wyższa niż średnia wartość kwartalna za lata 1993-1997.
Ilość zdarzeń w poszczególnych miesiącach IV kw. 1997 r. przedstawia się następująco:
Rejestr zdarzeń mających miejsce w omawianym kwartale zawarty jest w załączniku nr 1 (numeracja zdarzeń i stron w załączniku jest kontynuacją numeracji rejestru nadzwyczajnych zagrożeń środowiska dla I, II i III kwartału 1997 r.).
Na rys. 2 graficznie przedstawiono ilości zdarzeń, jakie miały miejsca w poszczególnych miesiącach 1997 r.
Jak już wcześniej wspomniano średnia miesięczna ilość zdarzeń za lata 1993-1997 wyniosła 17.Porównując tą wartość z wartościami podanymi na rysunku 2 należy stwierdzić, że:
Ilość zgłoszonych zdarzeń w poszczególnych miesiącach IV kwartałów w latach 1993 - 1997 r. przedstawiono na rys. 3.
Wynika z niego, że w miesiącu grudniu 1997 r. miało miejsce najwięcej zdarzeń wśród wszystkich miesięcy IV kwartałów w latach 1993 - 1997. Ich ilość o 11 (64,7 %) przekracza wartość średnią miesięczną za lata 1993-1997 i o 8 średnią miesięczną za rok 1997.
Zdarzenia zgłoszone w okresie IV kw. 1997 r zarejestrowane były na terenie 32 województw. Najwięcej miało miejsce na terenie województw:
Zdarzenia zarejestrowane w IV kw. 1997 r. są nierównomiernie rozmieszczone na obszarze kraju, o czym najlepiej świadczy fakt, że na terenie 6 województw zarejestrowano aż 27 zdarzeń, które stanowią 42,2 % zdarzeń w tym okresie.
Zdarzenia zarejestrowane w IV kw. 1997 r. stanowią 27,0 % zdarzeń zarejestrowanych w 1997 r. W okresie 1997 r. na terenie 44 województw było zarejestrowanych 237 zdarzeń, z tego na terenie województw:
Z powyższego zestawienia wynika, że również w skali 1997 r. zdecydowanie najwięcej zdarzeń miało miejsce na terenie województwa katowickiego. W statystyce tej uwzględniono zdarzenia, które miało miejsce na terenie Republiki Czeskiej, jednak jego skutki wystąpiły na terenie województwa katowickiego.
Rozmieszczenie nadzwyczajnych zagrożeń środowiska w 1997 r przedstawiono na załączniku nr 2. Również w skali całego roku zdarzenia na obszarze kraju są rozmieszczone nierównomiernie. Na terenie tylko 13 województw (katowickie, gdańskie, warszawskie, płockie, szczecińskie, wrocławskie, poznańskie, tarnowskie, zielonogórskie, opolskie, bydgoskie, krośnieńskie i włocławskie), które stanowią 26,5 % wszystkich województw, miało miejsce aż 149 zdarzeń, co znacznie przekraczało połowę (62,9 %) wszystkich zdarzeń.
Ze względu na miejsce zdarzenia ilość ich w IV kw. 1997 r. przedstawia się następująco:
Wynika z niego, że w IV kw. 1997 r. najwięcej zdarzeń miało miejsce na terenie zakładów. Było ich 31 (48,4 % wszystkich zdarzeń w ciągu IV kw.), w tym na terenie:
Strukturę tych zdarzeń, w grupie zdarzeń mających miejsce na terenie zakładów, przedstawia rys. 5.
Wynika z niego, że zdecydowana większość zdarzeń w zakładach ma miejsce w zakładach przemysłowych. Jest to oczywiste, gdyż tam najczęściej znajdują się materiały niebezpieczne i to niejednokrotnie w znacznych ilościach.
W skali 1997 r. ilość zdarzeń, ze względu na miejsce zdarzenia, przedstawia się następująco:
Strukturę zdarzeń w tym okresie przedstawiono na rys 6.
Z powyższego rysunku wynika, że analogicznie jak we wszystkich kwartałach 1997 r., w okresie całego 1997 r. najwięcej zdarzeń występowało w zakładach.
W IV kw. 1997 r. transporcie miało miejsce 27 zdarzeń (42,2 % wszystkich zdarzeń), z tego w:
Strukturę tych zdarzeń, w grupie zdarzeń mających miejsce w transporcie, przedstawia rys. 7.
Z powyższego rysunku wynika, że zdecydowanie najwięcej zdarzeń w transporcie ma miejsce w przewozie drogowym materiałów niebezpiecznych. Analogiczna sytuacja występowała w skali całego 1997 r., co wynika z rys. 8.
W IV kw. 1997 r. w transporcie rurociągowym ropy naftowej i produktów ropopochodnych (paliwa płynne takie jak benzyny silnikowe i oleje napędowe), w którym skutki wycieków bywają najpoważniejsze, wystąpiły 2 zdarzenia. Obydwa miały miejsce na terenie rurociągów produktów finalnych, należących do Przedsiębiorstwa Eksploatacji Rurociągów Naftowych "PRZYJAŹŃ" w Płocku, odcinku leżącym na terenie województwa bydgoskiego.
Uwzględniając klasyfikację materiałów niebezpiecznych (zgodnie z poprawioną klasyfikacją materiałów niebezpiecznych podaną w §3 ust. 3 rozporządzenia Ministrów Transportu i Gospodarki Morskiej oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 października 1997 r. w sprawie przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych - Dz. U. Nr 130, poz. 872) w poszczególnych zdarzeniach, ilość zdarzeń w poszczególnych klasach w okresie IV kwartału 1997 r. przedstawia się następująco:
Na rysunku 9 przedstawiono strukturę zdarzeń z udziałem różnych klas substancji niebezpiecznych.
Z powyższego rysunku wynika, że:
W 1997 r. ilość zdarzeń z uwzględnieniem klasyfikacji materiałów niebezpiecznych przedstawiała się następująco:
Na rys. 10 przedstawiono strukturę zdarzeń w 1997 r., z uwzględnieniem klasyfikacji materiałów niebezpiecznych.
Z powyższego rysunku wynika, że również w całym 1997 r. największa ilość zdarzeń miała miejsce z udziałem materiałów klasy 3.
Przy wystąpieniu nadzwyczajnych zagrożeń środowiska następują zanieczyszczenia różnych elementów środowiska. W IV kw. 1997 r. zanieczyszczone było:
Wśród 64 zdarzeń, zarejestrowanych w IV kw. 1997 r., w 6 (9,4 %) brak było skutków w środowisku.
W skali 1997 r. zanieczyszczeniu uległy:
Wśród zdarzeń, które miały miejsce w IV kw. 1997 r., jako potencjalnie najgroźniejsze wymienić należy:
(1) Wykolejenie się dwóch cystern kolejowych z zawartością 124,8 Mg oleju napędowego na stacji kolejowej PKP Małaszewicze (gm. Terespol, woj. bialskopodlaskie) w dniu 3 grudnia 1997 r. Na skutek wykolejenia się wagonów nastąpiło rozszczelnienie zbiorników i wyciek paliwa do gruntu. Wyciek spowodował zanieczyszczenie ok. 300 m2 gruntu. W wyniku prowadzonych działań zebrano z powierzchni gruntu 64,24 Mg oleju napędowego. Reszta paliwa w ilości ok. 60,5 Mg wsiąkła do gruntu.
Jak wynika z badań, przeprowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Białej Podlaskiej, grunt w miejscu wypadku został zanieczyszczony ropopochodnymi do głębokości ok. 0,9 m. Zawartość ekstraktu eterowego wynosi od 2,7 - 38,9 g/kg suchej masy. Po stwierdzeniu znacznego zanieczyszczenia gruntu WIOŚ w Białej Podlaskiej wystąpił do Wojewody Bialskopodlaskiego o wszczęcie postępowania administracyjnego mającego na celu wydanie decyzji nakazującej sprawcy zanieczyszczenia, którym jest Dyrekcja Rejonów Przeładunkowych w Małaszewiczach, doprowadzenie zanieczyszczonego środowiska do stanu właściwego. Wystąpił również do Prokuratury Rejonowej w Białej Podlaskiej o wszczęcie postępowania przygotowawczego przeciwko dyrektorowi Dyrekcji Rejonów Przeładunkowych w Małaszewiczach. Jak wynika z ustaleń Zakładowej Komisji Powypadkowej Dyrekcji Rejonów Przeładunkowych, przyczyną wykolejenia się wagonów było poszerzenie prześwitu toru na łuku przy niedostatecznym stanie technicznym podkładów w miejscu wykolejenia.
(2) Wyciek 35 m3 ksylenu ze zbiornika na terenie Kieleckich Zakładów Farb i Lakierów w miejscowości Bliżyn (gm. Bliżyn, woj. kieleckie) w dniu 23 grudnia 1997 r. Wyciek nastąpił z podziemnej części zbiornika powodując zanieczyszczenie gruntu. Próby gleby pobrane w rejonie zbiornika wykazywały zawartość ksylenu.
WIOŚ w Kielcach wystąpił do Wojewody Kieleckiego o wydanie decyzji nakazującej sprawcy zanieczyszczenia doprowadzenie zanieczyszczonego gruntu do stanu właściwego.
Sprawca zdarzenia utworzył prowizoryczny system usuwania wolnego ksylenu z gruntu. Do dnia 31 grudnia 1997 r. usunięto z gruntu ok. 3 m3 ksylenu. Istnieje potencjalne zagrożenie zanieczyszczenia zbiornika wodnego, z którego zakład pobiera wodę.
Usuwanie ksylenu z gruntu trwa w dalszym ciągu, jednak dla jego usuwania ze środowiska zakład poszukuje specjalistycznej firmy, która:
W IV kw. 1997 r. działania wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska były prowadzone w ścisłej współpracy z odpowiednimi terenowo komendami wojewódzkimi i rejonowymi Państwowej Straży Pożarnej. W wielu przypadkach współpraca obejmowałała inne organy administracji państwowej ogólnej i specjalnej, organy ścigania oraz organy administracji samorządowej.
Sprzyjało to: