pl en
klatka z filmu
Zobacz więcej filmów:
ikona domyślnego filmuikona filmu powietrzeikona filmu wodaikona filmu odpadyikona filmu hałasikona filmu różnorodnośćikona filmu promieniowanie
Czy wiesz, że

Poniższe informacje o stanie środowiska w województwie małopolskim zostały zaczerpnięte z raportu pt. „Krajowy raport mozaikowy. Stan środowiska w województwach w latach 2000-2007”.

Zobacz: raporty o stanie środowiska w województwie małopolskim opracowywane przez WIOŚ w Krakowie

 

Województwo małopolskie

  1. Ochrona powietrza
  2. Ochrona wód
  3. Ochrona przed hałasem
  4. Ochrona powierzchni ziemi
  5. Gospodarowanie odpadami
  6. Ochrona przyrody

 

Województwo małopolskie położone jest na południu Polski i graniczy z Republiką Słowacką. Stolicą jest liczący powyżej 750 tys. mieszkańców Kraków, historyczna stolica Polski, miasto wpisane na pierwszą listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO (podobnie, jak i położona w sąsiadującym powiecie – Kopalnia Soli w Wieliczce). Województwo zajmuje powierzchnię 15183 km2, co stanowi 4,9% powierzchni kraju i plasuje je na 12. miejscu w Polsce. Według stanu na 31grudnia 2007 roku liczba mieszkańców wynosiła 3 279,04 tys. osób (8,6% ludności kraju), co stawia województwo małopolskie na 4. miejscu w kraju.

Zróżnicowanie środowiska przyrodniczego powoduje, że połowa obszaru województwa objęta jest ochroną prawną, co decyduje o 2. pozycji w kraju. Występuje tu wysoka różnorodność biologiczna.

Największymi problemami ekologicznymi województwa małopolskiego są: jakość powietrza i wód, zagrożenie ponadnormatywnym hałasem oraz nieuporządkowana gospodarka odpadami.

 

OPN Maczuga Herkulesa (B.Wiśniowski)


Wartość produktu krajowego brutto (PKB) wytworzonego na obszarze województwa w 2007 roku wynosiła 86 635 mln zł, co stanowiło 7,4% w skali kraju i dało 5. miejsce w kraju. Potwierdzają to wskaźniki wielkości PKB w przeliczeniu na 1 mieszkańca; w województwie małopolskim wynosił on w 2007 roku 26 456 zł, co stanowiło 85,7% średniej dla kraju (wykres 1).

 

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Wartość PKB na 1 mieszkańca w województwie małopolskim w latach 2000-2007 (źródło: GUS)


Ochrona powietrza

Głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza jest emisja antropogeniczna pochodząca z działalności przemysłowej, z sektora bytowego oraz komunikacji.

W zakresie jakości powietrza główny problem stanowią ponadnormatywne stężenia pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu, którego poziom jest szczególnie wysoki w Aglomeracji Krakowskiej oraz innych większych miastach powiatowych. Niekorzystna, oparta na węglu struktura zużycia paliw stanowi podstawową przyczynę tzw. niskiej emisji, występującej w sezonie grzewczym. Także emisja komunikacyjna z uwagi na stale rosnącą ilość pojazdów w znaczący sposób przyczynia się do wzrostu zanieczyszczeń, szczególnie w dużych miastach o wysokiej, zwartej zabudowie uniemożliwiającej szybkie rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń. Czynnikami potęgującymi kumulowanie się zanieczyszczeń są: wyżynno-górskie ukształtowanie terenu oraz niekorzystne warunki meteorologiczne (duży udział słabych wiatrów i cisz wiatrowych, inwersja temperatury). Należy mieć nadzieję, że realizacja uchwalonych programów ochrony powietrza przyczyni się do rozwiązania problemów jakości powietrza w województwie. Na wdrożenie programów niezbędne są znaczne środki finansowe, jak również systemowe zmiany legislacyjne promujące ekologiczne źródła energii.

Stan powietrza w województwie wymaga podjęcia działań zmierzających do poprawy jego jakości, ze względu na ponadnormatywne stężenia dwutlenku siarki i dwutlenku azotu, a zwłaszcza wysoki poziom pyłu zawieszonego PM10.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenie dwutlenku siarki na wybranych stanowiskach pomiarowych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia dwutlenku azotu na wybranych stanowiskach pomiarowych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia pyłu PM10 na wybranych stanowiskach pomiarowych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnia arytmetyczna z liczby dni ze stężeniami 8-godz. ozonu wyższymi od 120 μg/m3 w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)


Poziom dopuszczalny ozonu ze względu na ochronę zdrowia ludzi wynoszący 120 μg/m3 (maksymalna średnia ośmiogodzinna spośród średnich kroczących, obliczanych na podstawie średnich jednogodzinnych ) wraz z dopuszczalną ilością przekroczeń w ciągu roku wynoszącą 25 dni, był przekroczony jedynie w 2003 roku na stacjach miejskich w Krakowie i w Nowym Sączu.

 

Ochrona wód

Największe zagrożenie dla stanu jakości wód powierzchniowych stanowi działalność antropogeniczna. Główne presje wywierane przez człowieka to pobory wody, wprowadzanie ścieków komunalnych i przemysłowych oraz zanieczyszczenia obszarowe.

W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska w 2007 roku przebadano 93 jednolitych części wód powierzchniowych na 323 wyznaczonych na obszarze województwa małopolskiego, a ich ocena nastąpi po zakończeniu cyklu monitoringu diagnostycznego.

Ocena stopnia eutrofizacji wód powierzchniowych ze źródeł komunalnych, obejmująca wyniki badań ze wszystkich punktów monitoringu prowadzonego w latach 2004-2007 (mapa 1) wykazała występowanie tego zjawiska w 44,9% ogółu punktów. O wynikach oceny najczęściej decydowały przekroczenia dopuszczalnych wartości stężeń dla azotu Kjeldahla, fosforu ogólnego, ogólnego węgla organicznego (OWO) oraz BZT-5.

 

Ocena eutrofizacji wód ze źródeł komunalnych w województwie małopolskim w 2007 roku (źródło: WIOŚ)

 

Analizując stężenia poszczególnych zanieczyszczeń (wykresy 15-19) stwierdzono, że w ostatnich latach ich koncentracja w wodach województwa na ogół wykazuje tendencję malejącą.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne wartości BZT-5 w wybranych przekrojach pomiarowo-kontrolnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia azotu ogólnego w wybranych przekrojach pomiarowo-kontrolnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia fosforu ogólnego w wybranych przekrojach pomiarowo-kontrolnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia kadmu w wybranych przekrojach pomiarowo-kontrolnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Średnie roczne stężenia niklu w wybranych przekrojach pomiarowo-kontrolnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)


Udział prób wód niezadowalającej i złej jakości (klasy IV i V) wynosił 22,3% w roku 2007. Wody silnie zanieczyszczone stwierdzano w płytkich poziomach wodonośnych tj. w wodach gruntowych, głównie w obszarach zabudowanych i na terenach użytkowanych rolniczo.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Jakość wód podziemnych w roku 2007 w województwie małopolskim według badań monitoringowych sieci krajowej (źródło: GIOŚ)


Zawartość azotanów w wodach podziemnych w zdecydowanej większości badanych prób wody (około 89%) była niska i nie przekraczała 25 mg/l. W latach 2000-2005 udział prób wody, w których stwierdzono stężenia azotanów powyżej 50 mg/l, tj. powyżej wartości dopuszczalnej dla wód przeznaczonych do zaopatrzenia ludności w wodę do spożycia, kształtował się na poziomie 6,3% - 9,1%, natomiast w latach 2006-2007 zanotowano spadek od poziomu 2,5% do 1,8% badanych prób. Stężenia azotanów wyższe niż 50 mg/l stwierdzono tylko w wodach płytkiego krążenia o zwierciadle swobodnym, które są bardziej narażone na zanieczyszczenia niż wody wgłębne.

 

azotany,woda,małopolskie

Zawartość azotanów w wodach podziemnych w latach 2000-2007 w województwie małopolskim według badań monitoringowych sieci krajowej (źródło: GIOŚ)


Zasadniczym działaniem zmierzającym do poprawy stanu wód na terenie województwa małopolskiego jest budowa urządzeń do oczyszczania ścieków komunalnych, a przede wszystkim sieci kanalizacyjnej doprowadzającej je do oczyszczalni.

Aglomeracja Krakowska została skreślona z listy największych źródeł zanieczyszczeń wód Morza Bałtyckiego i uzyskała możliwość swobodnego rozwoju na wiele lat.

 

Ochrona przed hałasem

Z roku na rok narasta problem uciążliwości powodowanej hałasem pochodzącym z komunikacji, przemysłu i innych źródeł, zwłaszcza z działalności usługowej i rozrywkowej. W celu dokonania oceny stanu akustycznego województwa, w pierwszej kolejności została sporządzona mapa akustyczna Krakowa, która wskazuje na pogarszanie się warunków akustycznych w obrębie tras komunikacyjnych oraz proces degradacji obszarów „cichych”. W ramach działań na rzecz poprawy stanu akustycznego środowiska przebudowano ważniejszych odcinków dróg krajowych a w granicach miasta Krakowa zmodernizowano także wiele skrzyżowań i węzłów drogowych. W 2003 roku oddano do eksploatacji węzeł „Wielicki”- nowoczesne, wielopoziomowe połączenie autostradowego obejścia Krakowa z ulicą Wielicką.

Klimat akustyczny województwa kształtowany jest w głównej mierze przez trasy komunikacyjne, zakłady przemysłowe, linie kolejowe i lotnisko. Wśród występujących rodzajów hałasu, do najbardziej uciążliwych należy hałas komunikacyjny i pomimo stosowania nowoczesnych rozwiązań problem wciąż narasta. Nieustannie zwiększa się liczba pojazdów samochodowych oraz ciągników, co poza negatywnym wpływem na jakość środowiska w województwie, paraliżuje ruch na ulicach miast. Dotyczy to głównie samochodów osobowych, których liczba w porównaniu z rokiem 2000, zwiększyła się o ok. 50%.

Kolejnym źródłem hałasu jest przemysł. Pierwsze miejsce wśród urządzeń zakłócających klimat akustyczny zajmują tu wentylatory i klimatyzatory, a także agregaty chłodnicze, suszarnie, elektronarzędzia.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Procent skontrolowanych obiektów przemysłowych przekraczających poziomy dopuszczalne hałasu w porze nocnej w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Procent zbadanych długości odcinków ulic w miastach, przy których emisja hałasu przekraczała poziomy dopuszczalne w porze dziennej w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)


Wykonane pomiary hałasu na ulicach miast wykazały przekroczenia wartości normatywnych zarówno w porze dziennej, jak i nocnej, przy czym najwyższe przekroczenia standardów (nawet powyżej 20 dB) notowano w porze nocnej.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Procent zbadanych długości odcinków ulic w miastach, przy których emisja hałasu przekraczała poziomy dopuszczalne w porze nocnej w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: WIOŚ)


Na przestrzeni kilku lat powstało w województwie wiele obwodnic, dzięki którym wyprowadzono ruch pojazdów z terenów gęstej zabudowy mieszkaniowej, stosując przy tym zabezpieczenia akustyczne w otoczeniu nowych przebiegów dróg obwodowych. Zrealizowano obwodnice m.in. w Brzesku, Wadowicach, w Głogowie Małopolskim.

 

Węzeł „Wielicki” w Krakowie (źródło: UMK)


W ostatnich latach zarządzający międzynarodowym lotniskiem Kraków-Balice podjął działania zmierzające do poprawy warunków akustycznych w jego otoczeniu. Zostały opracowane procedury antyhałasowe dla operacji startów i lądowań, szczególnie w porze nocnej.

 

Ochrona powierzchni ziemi

Główne czynniki mające wpływ na powierzchnię ziemi to m.in. mechaniczne niszczenie pokrywy glebowej wskutek procesów urbanizacji, działalności górniczej i niewłaściwie prowadzonych prac w rolnictwie, chemiczne zanieczyszczenie gleb, a w tym zakwaszenie, zasolenie oraz zanieczyszczenie metalami ciężkimi.

Powierzchnia województwa stanowi 4,9% ogólnej powierzchni kraju i ponad 90% tej powierzchni jest w użytkowaniu rolniczym i leśnym, a obszary zabudowane i zurbanizowane stanowią 5,3% powierzchni województwa.

 

grunty,małopolskie

Zmiany struktury użytkowania gruntów w latach 2000-2007 województwie małopolskim (źródło: GUS)


Województwo małopolskie zajmuje pierwsze miejsce w Polsce pod względem ilości gospodarstw ekologicznych. Na koniec 2007 roku funkcjonowało w województwie 1627 gospodarstw ekologicznych, a powierzchnia uprawiana zgodnie z zasadami rolnictwa ekologicznego wynosiła ponad 14 481 ha. W okresie 2000-2007 liczba gospodarstw ekologicznych w województwie zwiększyła się 17-krotnie, a powierzchnia wzrosła ponad 23-krotnie.

gospodarstwa ekologiczne,małopolskie

Gospodarstwa ekologiczne w latach 2000-2006 w województwie małopolskim (źródło: GUS)


Gospodarowanie odpadami

Odpady generowane są we wszystkich sferach ludzkiej działalności, a ich ilość i skład zależy w znacznej mierze od modelu życia społeczeństwa oraz rodzaju prowadzonej gospodarki.

Województwo małopolskie należy do grupy województw o największej ilości wytwarzanych i nagromadzonych odpadów. W latach 2000-2007 rocznie powstawało łącznie ok. 10 mln Mg odpadów wytwarzanych w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i odpadów komunalnych, w tym te ostatnie stanowiły około 5-7%.

W zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi nadal największy problem stanowi gromadzenie odpadów na składowiskach. Samorządy podejmują działania edukacyjne i promujące selektywną zbiórkę odpadów. Wzorcowym przykładem są akcje prowadzone przez Urząd Miasta Krakowa, w których kulminacyjnym punktem jest organizowany od kilku lat Festiwal Recyklingu. Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców województwa znajduje odzwierciedlenie w systematycznie rosnącej ilości odpadów komunalnych zbieranych w sposób selektywny. Władze Krakowa zatwierdziły lokalizację spalarni odpadów komunalnych, na którą zostały przyznane środki unijne, gdyż składowisko Barycz (jedyne na terenie miasta) za kilka lat może okazać się niewystarczające przy tak intensywnej eksploatacji.

W latach 2000-2007 roczna ilość zebranych odpadów komunalnych w województwie podlegała nieznacznym wahaniom. W 2007 roku zebrano około 725 tys. Mg odpadów. W ciągu roku na jednego mieszkańca przypadło 221 kg zebranych odpadów komunalnych, tj. więcej o 5,7% w porównaniu z rokiem 2006 i o około 4,2% więcej w porównaniu z rokiem 2000.

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Odpady komunalne zebrane w przeliczeniu na 1 mieszkańca w latach 2000-2007 w województwie małopolskim (źródło: GUS)

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Gospodarowanie odpadami przemysłowymi w województwie małopolskim w roku 2007 (źródło: GUS)


W porównaniu do roku 2006 wskaźnik odpadów poddanych odzyskowi wzrósł o 6,5%, a równocześnie o 6,7% zmniejszył się odsetek odpadów czasowo magazynowanych.

Wzrost świadomości ekologicznej wśród mieszkańców województwa znajduje odzwierciedlenie w systematycznie rosnącej ilości odpadów komunalnych zbieranych w sposób selektywny.

 

Ochrona przyrody

Powierzchnia lasów w zasięgu terytorialnym województwa małopolskiego wynosi 432,0 tys. ha tj. 28,5% jego powierzchni, z czego 56% stanowią lasy publiczne. W składzie gatunkowym lasów przeważają drzewa iglaste: sosna pospolita, jodła zwyczajna i świerk pospolity, a wśród gatunków liściastych dominuje buk zwyczajny. Lasy ochronne stanowią prawie 91,3% powierzchni lasów Skarbu Państwa. Największy udział posiadają lasy wodochronne i glebochronne, które stanowią odpowiednio 42,3% i 19,8%.

 

Świstak (R. Cieśla)

 

Niepylak apollo (M. Majerczak)


Udział powierzchni lasów państwowych i prywatnych w powierzchni województwa małopolskiego w roku 2007 (źródło: GUS)


Łączna powierzchnia obszarów objętych prawną ochroną przyrody wynosi 790,3 tys. ha, co stanowi 52% powierzchni województwa

Pobierz dane wykresu w formacie CSV

Udział wybranych form ochrony przyrody w powierzchni obszarów prawnie chronionych w województwie małopolskim w roku 2007 (źródło: GUS)


Aby przeczytać więcej informacji kliknij -> krajowy_raport_mozaikowy.pdf ikona_pdf
nfos