Podsystem Monitoringu Przyrody - Monitoring Lasów

Monitoring lasów, w postaci w jakiej funkcjonuje obecnie wywodzi się z potrzeby śledzenia zmian stanu lasu w okresie narastania procesu jego zamierania, które wystąpiło w Polsce w latach 80-dziesiątych. W powszechnej opinii, wysokie koncentracje zanieczyszczeń powietrza były główną przyczyną tego zjawiska.

W 1989 roku Instytut Badawczy Leśnictwa przystąpił do uruchomienia monitoringu uszkodzeń lasu (monitoring biologiczny) zakładając 1500 Stałych Powierzchni Obserwacyjnych I rzędu (SPO I) i przeprowadzając pierwsze obserwacje cech morfologicznych koron drzew próbnych. Koncepcję monitoringu uszkodzeń lasu tworzyli prof. dr Tadeusz Trampler, doc. dr Stanisław Dunikowski, dr inż. Stanisław Zajączkowski, mgr inż. Jerzy Wawrzoniak, mgr Jadwiga Małachowska, dr inż. Jan Głaz, dr Elżbieta Dmyterko. W tym samym roku Polska przystąpiła do Międzynarodowego Programu pt. "Ocena i monitoring wpływu zanieczyszczeń powietrza na lasy" i wyniki krajowego monitoringu lasów zostały zamieszczone w Raporcie "Forest Damage and Air Pollution".

W 1991 roku monitoring lasów włączono do Państwowego Monitoringu Środowiska koordynowanego przez Państwową Inspekcję Ochrony Środowiska

W 1992 roku włączono do monitoringu lasu monitoring entomologiczny obejmujący liściożerne szkodniki drzew iglastych. Koncepcję i metodykę monitoringu entomologicznego opracował dr inż. Andrzej Kolk.

W 1994 roku założono Stałe Powierzchnie Obserwacyjne II rzędu (SPO II) w drzewostanach sosnowych i świerkowych oraz przeprowadzono pomiary miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów. Rozpoczęto monitoring gleb według metodyki opracowanej przez dr inż. Józefa Wójcika. Uruchomiono pomiary koncentracji zanieczyszczeń powietrza i depozytu mokrego na stałych powierzchniach obserwacyjnych II rzędu. Założenia metodyczne opracowali mgr inż. Jerzy Wawrzoniak i mgr inż. Aleksandra Liwińska.

Od 1995 roku wyniki monitoringu lasów publikowane są w corocznych raportach w Bibliotece Monitoringu Środowiska wydawanych przez Państwową Inspekcję Środowiska

W 1995 roku założono 26 Stałych Powierzchni Obserwacyjnych II rzędu w drzewostanach dębowych i bukowych. Przeprowadzono pomiary miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów. Kontynuowano monitoring gleb w drzewostanach liściastych.

W latach 1995/1996 dokonano weryfikacji sieci powierzchni monitoringu lasów polegającej na redukcji liczby SPO I rzędu w drzewostanach powyżej 40 lat i założeniu nowych 281 stałych powierzchni obserwacyjnych w drzewostanach młodszych, w wieku od 20 do 40 lat. Łączna liczba SPO wynosi obecnie 1461.

W 1996 roku zapoczątkowano monitoring fitopatologiczny na SPO II rzędu według koncepcji i założeń metodycznych doc. dr hab. Zbigniewa Sieroty i mgr inż. Pawła Lecha. W tym samym roku włączono do monitoringu lasów ocenę jakości nasion sosny. Założenia metodyczne opracował dr inż. Andrzej Załęski

W 1997 roku zapoczątkowano monitoring składu chemicznego aparatu asymilacyjnego drzew na Stałych Powierzchniach Obserwacyjnych II rzędu według założeń metodycznych opracowanych przez mgr inż. Jerzego Wawrzoniaka.

W 1998 roku przeprowadzono ocenę różnorodności runa leśnego oraz częstości występowania i witalności odnowienia naturalnego na SPO II rzędu według metodyki opracowanej przez dr. Jerzego Solona i  mgr. inż. Jerzego Wawrzoniaka.

W 1999 roku rozpoczęto monitoring biegaczowatych na 45 SPO II rzędu według programu opracowanego przez dr inż. Marka Dobrowolskiego na podstawie metodyki Prof. dr hab. Jana Szyszki.

W 1999 roku powtórzono pomiar miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.

W 1999 roku dokonano ponownego poboru próbek zbiorczych gleb do analiz chemicznych ze 148 SPO II rzędu.

W 2001 roku pobrano ponownie próbki igliwia bądz liści do analiz chemicznych z drzew stojących w drzewostanach sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.

W 2002 wykonano analizy chemiczne aparatu asymilacyjnego drzew próbnych na 148 SPO II rzędu.

W 2003 roku przeprowadzono po raz trzeci pobór próbek gleby ze 148 SPO II rzędu.

W 2003 roku powtórnie wykonano ocenę roślinności runa leśnego i odnowienia naturalnego na 148 SPOII rzędu.

W 2004 roku rozpoczęto pomiary opadów podkoronowych i roztworów glebowych na SPO II rzędu w Nadleśnictwie Chojnów.

W 2004 roku opracowano krajowy program monitoringu lasów na lata 2004 - 2005 i przystąpiono do realizacji rozporządzenia Unii Europejskiej Forest Focus.

W 2005 roku po raz trzeci pobrano próbki igliwia i liści do analiz chemicznych ze 148 SPO II rzędu.

W 2005 roku wykonano pomiary dendrometryczne na 148 SPO II rzędu.

W 2005 roku zredukowano liczbę stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu ze 148 do 86, na których wykonywane są pomiary depozytu zanieczyszczeń powietrza.

W 2005 roku zapoczątkowano pomiary i analizy opadów podkoronowych i roztworów glebowych na stałej powierzchni obserwacyjnej II rzędu w Nadleśnictwie Chojnów.

W 2005 roku ponownie pobrano  próbki igliwia bądź liści do analiz chemicznych z drzew stojących w drzewostanach sosnowych, świerkowych, dębowych i bukowych na 148 SPO II rzędu.

W 2005 roku opracowano zasady integracji monitoringu lasów z wielkoobszarową inwentaryzacją stanu lasu.

W 2006 roku monitoring entomologiczny i fitopatologiczny zastąpiono monitoringiem oceny uszkodzeń drzew próbnych polegającym na identyfikacji symptomów uszkodzeń ich lokalizacji, zasięgu i wskazaniu przyczyn uszkodzeń.

W 2006 roku zaniechano oceny jakości nasion sosny i badania biomasy osobniczej biegaczowatych w ramach monitoringu lasów.

W 2006 roku założono nowe stałe powierzchnie obserwacyjne I rzędu w sieci 16 x 16 km tożsame lokalizacyjnie z powierzchniami głównymi traktów inwentaryzacji wielkoobszarowej stanu lasu i obejmujące lasy wszystkich form własności.

W 2007 roku ponownie pobrano próbki gleb ze 148 stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu.

W 2007 roku uruchomiono 6 automatycznych stacji meteorologicznych w pobliżu stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu w Nadleśnictwach: Chojnów, Białowieża, Krucz, Gdynia, Łąck, Bielsko.

W 2007 roku założono stałe powierzchnie obserwacyjne I rzędu w sieci 8 x 8 km kończąc proces integracji monitoringu lasów z wielkoobszarową inwentaryzacją stanu lasów.

W 2008 roku przeprowadzono ocenę składu gatunkowego runa leśnego i odnowienia naturalnego na SPO II rzędu

W 2009 roku pobrano próbki igliwia i liści do analiz chemicznych ze stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu.

W 2009 roku wykonano pomiary dendrometryczne na stałych powierzchniach obserwacyjnych II rzędu.

W 2009 roku uruchomiono 11 stałych powierzchni monitoringu intensywnego (SPO MI) w ramach programu FutMon, współfinansowanego ze środków Life+ i NFOŚiGW. Rozpoczęto pomiary depozytu na otwartej przestrzeni, opadu podkoronowego, roztworów glebowych oraz jakości powietrza. Uruchomiono dodatkowych 6 automatycznuch stacji meteorologicznych : Bircza, Szklarska Poręba, Strzałowo, Suwałki, Zawadzkie, Krotoszyn.

W 2010 roku wykonano analizy chemiczne próbek igliwia i liści ze stałych powierzchni obserwacyjnych II rzędu.

ISO-8859-2
10.10.2011 r.