Podstawowym zadaniem Departamentu Inspekcji i Orzecznictwa jest koordynacja i realizacja zadań Inspekcji w zakresie kontroli przestrzegania prawa ochrony środowiska, załatwiania skarg i wniosków oraz prowadzenie postępowań administracyjnych w II instancji w związku z naruszeniem wymagań ochrony środowiska, w sprawach niezastrzeżonych do właściwości innych komórek Inspektoratu.


Do zakresu działania Departamentu Inspekcji i Orzecznictwa w szczególności należy:


1) prowadzenie spraw związanych z realizacją przez Głównego Inspektora zadań określonych w art. 2 ust. l, pkt: 1-7, 11-12a i odpowiednio do kompetencji Departamentu art. 16 i 22 ustawy z dnia 20 lipca 1991 roku o Inspekcji Ochrony Środowiska;


2) opracowywanie projektów programów i ogólnych kierunków działalności kontrolnej Inspekcji, we współpracy z innymi departamentami, pozostających w kompetencji Głównego Inspektora oraz koordynacja tej działalności;


3) koordynacja i realizacja zadań kontrolnych Inspekcji w zakresie, o którym mowa w pkt 1, a w szczególności:

a) opracowywanie zasad przeprowadzania kontroli oraz doskonalenie metod i form działalności kontrolnej,

b) prowadzenie spraw związanych ze sprawowaniem specjalnego nadzoru inspekcyjnego nad określonymi grupami zakładów, w tym posiadających instalacje objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego oraz istotnie oddziaływujące na środowisko,

c) opracowywanie projektów programów cykli kontrolnych o zasięgu ponadwojewódzkim,

d) upowszechnianie raportów, wniosków i rekomendacji z przeprowadzanych cykli kontrolnych oraz uwag i sugestii komisji parlamentarnych w tym zakresie,

e) analizowanie wyników kontroli przeprowadzanych przez Inspekcję,


4) prowadzenie spraw związanych ze współpracą z innymi organami administracji publicznej, w szczególności z Głównym Inspektoratem Sanitarnym, Głównym Lekarzem Weterynarii, Urzędem Transportu Kolejowego, a także z Policją i organami ścigania - w zwalczaniu przestępstw przeciwko środowisku, Szefem Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych -w zakresie niezbędnym do realizacji jego zadań ustawowych, Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - m.in. przy realizacji Sektorowych Programów Operacyjnych w obszarze rolnictwa, a także z organizacjami społecznymi;


5) przyjmowanie oraz rozpatrywanie skarg i wniosków w zakresie pozostającym w kompetencji Departamentu, a także prowadzenie elektronicznej bazy skarg i wniosków obejmującej wszystkie komórki organizacyjne;


6) prowadzenie postępowań administracyjnych w II instancji, w związku z naruszeniem przez podmioty wymogów ochrony środowiska, w sprawach niezastrzeżonych do właściwości innych komórek Inspektoratu, w tym:

a) udział w postępowaniu przed Naczelnym i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie,

b) prowadzenie nadzoru i analiz w zakresie orzecznictwa administracyjnego wojewódzkich inspektorów;


7) prowadzenie spraw związanych z zadaniami Inspekcji wynikającymi z ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji;


8) prowadzenie spraw związanych z udziałem Inspekcji w pracach organizacji międzynarodowych oraz realizacją programów pomocowych i strukturalnych, w zakresie właściwości Departamentu, a w szczególności dotyczących:

a) udziału Inspekcji w realizacji „Programu Operacyjnego dla wykorzystania środków finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, zatwierdzonego przez Radę Ministrów w dniu 26 lipca 2005 roku",

b) współpraca z siecią do spraw wdrażania i egzekwowania Prawa ochrony środowiska (IMPEL);


9) tworzenia i prowadzenia Krajowego Rejestru Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń (Krajowy PRTR);


10) udział w planowaniu prac metodycznych i rozwoju infrastruktury pomiarowej w zakresie badań środowiskowych;


11) wdrażania w Inspekcji Rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH), utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniającego dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywę Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE;


12) utworzenie i prowadzenie rejestru szkód w środowisku w oparciu o ustawę z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie;


13) nadzór nad realizacją zadań dotyczących monitorowania i kontrolowania jakości paliw, w tym przygotowywanie rocznych raportów dotyczących zawartości siarki w ciężki oleju opałowym oraz oleju do silników statków Żeglugi śródlądowej w oparciu o ustawę z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw;


14) zbieranie, analizowanie i przekazywanie rocznych raportów wojewódzkich do Ministra, zgodnie z art. 286a ustawy Prawo ochrony środowiska;


15) udział w realizacji zadań wynikających z Konwencji Helsińskiej.