Stronami Konwencji Helsińskiej są: Królestwo Danii, Republika Estonii, Republika Finlandii, Republika Litewska, Republika Łotewska, Republika Federalna Niemiec, Rzeczpospolita Polska, Federacja Rosyjska, Królestwo Szwecji, oraz Unia Europejska. Depozytariuszem Konwencji Helsińskiej jest Rząd Finlandii. Biuro Komisji, zwane Sekretariatem, mieści się w Helsinkach.
Podstawowym celem Konwencji jest kompleksowa ochrona środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego. Działania podejmowane w ramach Konwencji dotyczą wód morskich Państw-Stron, wód wewnętrznych oraz całego obszaru zlewiska Morza Bałtyckiego, w którym zawiera się praktycznie całe terytorium Polski. Cele Konwencji realizowane są poprzez stosowne uzgodnienia, podejmowane decyzje i przyjmowane zalecenia w ramach skoordynowanej współpracy na poziomie krajowym i międzynarodowym, a następnie ich wdrażanie poprzez odpowiednie działania prawno-administracyjne, inwestycyjne, edukacyjno-szkoleniowe, kontrolne, monitoringowe i inne.
Organem wykonawczym Konwencji Helsińskiej jest Komisja ochrony środowiska morskiego Morza Bałtyckiego (Komisja Helsińska, HELCOM). Komisja prowadzi obserwacje wdrażania Konwencji i podejmuje decyzje służące realizacji założonych celów. Działalność merytoryczna Komisji prowadzona jest przez następujące główne grupy robocze:
HELCOM GEAR | Grupa ds. wdrażania podejścia ekosystemowego |
HELCOM HABITAT | Grupa ds. ochrony przyrody i bioróżnorodności |
HELCOM LAND | Grupa ds. zanieczyszczeń pochodzenia lądowego |
HELCOM MARITIME | Grupa ds. morskich |
HELCOM MONAS | Grupa ds. monitoringu i ocen |
HELCOM RESPONSE | Grupa ds. reagowania |
oraz platformy dialogu i współpracy:
HELCOM AGRI/ENV FORUM | Forum Rolno-Środowiskowe |
HELCOM FISH/ENV FORUM | Forum Rybołówstwa i Środowiska |
HELCOM VASAB MSP WG | Wspólna grupa robocza HELCOM-VASAB ds. Planowania Przestrzennego na Morzu |
W skład Komisji Helsińskiej wchodzą reprezentanci wszystkich państw nadbałtyckich oraz Komisji Europejskiej. Organem pośredniczącym między grupami roboczymi a Komisją jest Przewodniczący Delegacji (HOD), reprezentujący dany kraj. Od 2008 r. polskim przewodniczącym delegacji (HOD) jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska. Koordynację i obsługę prac Komisji Helsińskiej zapewnia Sekretariat HELCOM, umiejscowiony w Helsinkach, prowadzący stałą korespondencję z Krajowymi Sekretariatami Konwencji Helsińskiej.Krajowy Sekretariat Konwencji Helsińskiej (KSKH) został ponownie umiejscowiony w strukturach GIOŚ, w Wydziale Współpracy Międzynarodowej i Promocji Inspekcji, decyzją Ministra Środowiska zawartą w piśmie znak: DZKiZRgw-0770/2506/2008/MG z dnia 09.09.2008 r. Od 2011 r. KSKH działa pod nazwą Sekretariat ds. Morza Bałtyckiego (SMB).
Głównym celem prowadzenia SMB jest kontynuacja efektywnej realizacji zadań Polski wynikających z Konwencji Helsińskiej poprzez koordynację prac i zapewnianie udziału przedstawicieli resortów oraz ekspertów w spotkaniach stałych i ad hoc grup roboczych HELCOM, dokonywanie analizy materiałów roboczych przychodzących z sekretariatu w Helsinkach pod kątem konieczności podjęcia działań przez stronę polską, jak również koordynacja prac nad opracowaniem Krajowego Programu Wdrażania Bałtyckiego Planu Działań. Sekretariat prowadzi również obsługę udziału reprezentantów Polski na spotkaniach o charakterze decyzyjnym, takich jak spotkania Przewodniczących Delegacji w Komisji Helsińskiej (HELCOM HOD) oraz posiedzenia Komisji Helsińskiej. Sekretariat, realizując ww. zadania współpracuje z odpowiednimi jednostkami organizacyjnymi resortu oraz innymi ministerstwami, stosownie do ich właściwości; współpracuje także z przedstawicielami środowisk naukowych. Ponadto, SMB w swojej działalności uwzględnia konieczność powiązania celów i działań Konwencji Helsińskiej z wymaganiami Strategii UE dla regionu Morza Bałtyckiego.Wstępny Krajowy Program Wdrażania Bałtyckiego Planu Działań - opracowany w 2010 r. w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska, dokument został rozpatrzony przez Komitet do Spraw Europejskich w dn. 31.08.2010 r.
Działania Inspekcji Ochrony Środowiska na rzecz Morza BałtyckiegoSprawozdania z działalności SMB
Planowanie i zarządzanie obszarami chronionymi Morza Bałtyckiego: wytyczne i narzędzia